Թե ինչ երազներ են տեսնում կույր մարդիկ

Սովորաբար հոգեբանները երազները դիտարկում են բացառապես որպես տեսողական փորձ: Սա նշանակում է, որ երազներ ունենում են միայն նրանք, ովքեր տեսնում են կամ երբևէ տեսել են: Սակայն երազներ տեսնում են նաև կույրերը և նույնքան վառ, որքան մյուսները:

Կույրերը միջավայրն ընկալում են ձայնի, համի, հոտի ու զգացողությունների, ինչպես նաև շարժման միջոցով: Մարդը, ով կույր է ծնվել կամ տեսողությունը կորցրել է վաղ հասակում, չունի աշխարհի մասին նույն պատկերացումները, ինչ տեսնող անձինք: Դրա համար էլ նրա երազները հագեցած են ձայներով, շարժումներով, շոշափելու զգացողությամբ, իսկ պատկերներն առհասարակ կարող են բացակայել:

Կույր մարդկանց երազների նկատմամբ հետաքրքությունն առաջացել է դեռևս 19-րդ դարում:

1838-ին գերմանացի գիտնական Գ. Գերմանը հստակ նշեց 5-7 տարեկան շրջանը, երբ երազները հարստանում են պատկերներով: Նրա հետազոտության մասնակիցները, ովքեր տեսողությունը կորցրել էին մինչև 5 տարեկանը, տեսողական պատկերներ երազներում չէին տեսնում։ Մինչև 7 տարեկանը տեսողություն ունեցողները 50 տարի շարունակել են Continue reading

Գիրը և ընթերցանությունը

Գիրն ու ընթերցանությունը խոսքային գործունեության  ձևավորման բարդ ու բազմամակարդակ պրոցեսներ են, որի իրականացմանը մասնակցում են   մի շարք վերլուծիչներ՝ խոսքալսողական, խոսքաշարժողական, տեսողական, տեսողատարածական, ընդհանուր շարժողական: Նրանց միջև գրի ու ընթերցանության պրոցեսում ձևավորվում է սերտ կապ ու փոխկապակցվածություն:

Գիրն ու ընթերցանությունը համակարգային ֆունկցիաներ են, ուստի այդ համակարգի որևէ օղակի կամ օղակների ոչ լիարժեք աշխատանքը բերում է ամբողջ համակարգի ոչ լիարժեք աշխատանքին:

Գրի ու ընթերցանության գործընթացներին գործնականում մասնակցում է ամբողջ գլխուղեղը

Դիսգրաֆիան գրի գործընթացի մասնակի խանգարում է, որը դրսևորվում է կայուն կրկնվող սխալներով և պայմանավորված է գրի համար պատասխանատու բարձրագույն հոգեկան ֆունկցիաների թերզարգացմամբ:
Դիսլեքսիան ընթերցանության գործընթացի մասնակի խանգարում է, որը դրսևորվում է  կայուն և կրկնվող սխալներով և պայմանավորված է ընթերցանության համար պատասխանատու բարձրագույն հոգեկան ֆունկցիաների թերզարգացմամբ:

Գրի ու ընթերցանության  խանգարումների առաջացման պատճառները

  • Գրի ու ընթերցանության պրոցեսների համար պատասխանատու ֆունկցիոնալ համակարգերի ձևավորման հապաղման հետևանքով (տեսողական, լսողական, շարժողական, տեսողատարածական ), որն էլ իր հերթին պայմանավորված է  մինչծննդյան հետծննդյան և ծննդաբերության ժամանակ  ազդող բացասական գործոններով, այն է՝ նախածննդյան շրջանում մոր տարած թունավոր հղիությունը, մոր և երեխայի արյան անհամատեղելիությունը, թունավոր նյութերի ազդեցությունը՝ ալկոհոլ, ծխախոտ, նարկոտիկ, քիմիական նյութեր, ստրեսները, ինֆեկցիոն հիվանդությունները, մոր հոգեկան վիճակը, ծննդաբերական պրոցեսում՝ վաղաժամ ծննդաբերություն, ծննդաբերական միջամտություններ, հետծննդյան շրջանում՝  երեխայի փսիխոսոմատիկ վիճակը, տարած ինֆեկցիոն հիվանդությունները:
  • Օրգանական ծագում ունեցող  բանավոր խոսքի խանգարումները՝ ալալիա, աֆազիա, դիզարտրիա,  ԽԸԹ  և այլն
  • Ներկիսագնդային ու միջկիսագնդային փոխներգործության խաթարումը
  • Տարածա-ժամանակային պատկերացումների ձևավորման դժվարությունները

Ռիսկի խումբը

Ովքեր կարող են ունենալ գրի ու ընթերցանության խանգարումներ

  • Ձախլիկները,որոնց սովորեցնում են կիրառել ձախի փոխարեն աջ ձեռքը
  • ԽԸԹ-ով երեխաները
  • Մեկից ավելի լեզուներով հաղորդակցվող ընտանիքների երեխաները
  • Հնչունա-հնչույթային թերզարգացում ունեցող երեխաները
  • Երեխաները, ում ծնողները ձգտում են երեխաներին վաղ սովորեցնել կարդալ
  • Երեխաները, ում նյարդաբանները ախտորոշել են մինիմալ ուղեղային դիսֆունկիցիա, ուշադրության դեֆիցիտի կամ հիպերակտիվության սինդրոմ, հոգեկան զարգացման հապաղում

Խոսքային ախտանիշները

  • Տառերի գրության աղավաղում
  • Գրաֆիկորեն մոտ տառերի փոխարինումը միմյանցով
  • Հնչարտաբերությամբ մոտ հնչյունների փոխարինումը միմյանցով
  • Բառի հնչունա-տառային կառույցի աղավաղում( տառերի բացթողումներ, ավելացումներ, վանկերի ավելացումներ ու բացթողումներ)
  • Նախադասության կառույցի աղավաղում( բառերի մասերի առանձին գրում, բառերի միացում իրար)
  • Ագրամատիզմ
  • Հայելային գիր ու ընթերցանություն
  • Ընթերցում են շատ դանդաղ
  • Չեն հասկանում ընթերցածի իմաստը
  • Թռիչք են կատարում տողից տող
  • Խառնում են հոլովական վերջավորությունները
  • Փորձում են առաջին ընթերցած տառերից գուշակել բառը
  • Վանկերն առաջ ու հետ են կարդում, ավելացնում կամ բաց են թողնում
  • Բառը փոխարինում են այլ բառով
  • Մշտապես փոխարինում են հնչողությամբ մոտ տառերը

Ոչ խոսքային ախտանիշներ

  • Ոչ լիաժեք են պատկերացնում ձևերի ու մեծությունները
  • Դժվարանում են  մարմնի աջ ու ձախ մասերը տարբերակել
  • Դժվարանում են հավասարակշռված (կոորդինացիոն) շարժումներ կատարելիս
  • Բնորոշ է ուշադրության դեֆիցիտը, որը երբեմն ուղեկցվում է հիպերակտիվությամբ
  • Ձեռքի բարձր կամ ցածր տոնուսը, որն ուղեկցվում է արագ հոգնածությամբ

Դասակարգում
Դիսլեքսիա
Ֆոնեմատիկական (հնչույթային) Սա կրտսեր դպրոցական տարիքում առավել հաճախ հանդիպող ձևն է դիսլեքսիայի: Դիսլեքսիայի այս ձևը պայմանավորված է ֆոնեմատիկական համակարգի ֆունկցիայի թերզարգացմամբ:
Դիսլեքսիայի այս ձևի ժամանակ կարող է դիտվել տառացի ընթերցումը, բառի հնչունա-վանկային կառույցի աղավաղումը  ( տառերի բացթողում, ավելացում, վանկերի ավելացում ու բացթողում, տեղափոխում)
Սեմանտիկական դիսլեքսիա կամ այսպես կոչված մեխանիկական ընթերցում
Դրսևորվում է ընթերցած բառի, նախադասության, տեքստի հասկացման խանգարումներով տեխնիկապես ճիշտ ընթերցանության պայմաններում: Ընթերցածի հասկացման խանգարումները պայմանավորված են երկու դրսևորումներով՝ հնչունավանկային համադրության դժվարություններով, նախադասության ներսում շարահյուսական կապերի մասին ոչ լիարժեք պատերացումներով:
Ագրամատիկ դիսլեքսիա  Ավելի հաճախ նկատվում է  խոսքի համակարգային խանգարումով երեխաների մոտ: Դիսլեքսիայի այս ձևի ժամանակ նկատվում է հոլովական վերջավորությունների ու գոյականի թվի փոփոխումներ, բայի  ժամանակաձևերի, դեմքերի  փոփոխումներ
Օպտիկական դիսլեքսիա Այս ձևի ժամանակ  նկատվում են տառի գրաֆիկական նման պատկերների ընթերցման դժվարություններ: Շփոթում են  մի մասնիկով միմյանցից տարբերվող տառերը, տառերը, որոնք ունեն նույն մասնիկները սակայն տարածության մեջ այլ տեղակայում ունեն (օրինակ՝ ո-ս, տ-փ, ի-ր և այլն)
Մնեստիկական դիսլեքսիա  Դիսլեքսիայի աս ձևի ժամանակ նկատվում է տառերը յուրացնելու դժվարություններ: Երեխան չի կարողանում տարբերակել, թե որ տառին որ հնչյունն է համապատասխանում:
Տակտիլ դիսլեքսիա  Նկատվում է կույրերի մոտ : Այս դեպքում  Բրալյան տառերի  շոշափողական տարբերակումը դժվար են իրականացնւմ
Դիսգրաֆիա
Արտաբերական-ակուստիկական Ունենալով հնչարտաբերական խանգարում՝ երեխան գրելիս հիմնվում է իր սխալ արտասանության վրա, այլ խոսքով ասած՝ գրում է այնպես, ինչպես լսում է:
Ակուստիկական դիսգրաֆիա  Այս դեպքում  նկատվում է հնչողությամբ մոտ հնչյուններն համապատասխանող տառերի փոխարինում
Լեզվական վերլուծությամբ ու համադրությամբ պայմանավորված դիսգրաֆիա
Այս դեպքում բնորոշ են հետևյալ սխալները

  • Տառերի ու վանկերի բացթողումներ
  • Տառերի ու վանկերի ավելացում
  • Բառի ոչ ամբողջական գրում
  • Տառերի ու վանկերի ավելորդ անգամ գրում
  • Տարբեր բառերի վանկերի միագում մեկ բառում
  • Այս ձևը դիսգրաֆիայի ավելի հաճախ հանդիպող ձևերից է

Ագրամատիկական դիսգրաֆիա  Այս ձևը կապված է խոսքի քերականական կողմի թերզարգացման հետ, երեխան գրում է ագրամատիկ:

Օպտիկական դիսգրաֆիա Այս ձևի հիմքում ընկած է տեսողա-տարածական պատկերացումների, տեսողական վերլուծության ու համադրության  անբավարար ձևավորված լինելը նույն մասնիկը տարբեր կերպ է կոմբինացվում տարածության մեջ ու արդյունքում  կարող է  ս-ո, խ-ի  և նմանատիպ փոխարինումներ լինեն:
Աղբյուր. med-practic.com

Ինչից է վատանում լսողությունը

Տարբեր պատճառներով պայմանավորված` մարդը հանկարծակի (երբեմն` մի քանի ժամում) կամ  ժամանակի ընթացքում կարող է ունենալ լսողության վատացում: Սակայն չարժե հուսահատվել, քանի որ միշտ էլ գործընթացը կարելի է կասեցնել ու լսողությունը լիարժեք վերականգնել: Լսողության վատացման հավանական պատճառներից  են ոչ միայն օտիտները (միջին ականջի բորբոքումներ), այլև ցանկացած վարակիչ հիվանդություն, որոշ դեղամիջոցների օգտագործում:

Լսողությունը կարող է ծանրանալ տարիքի հետ, ինչպես նաև  նյարդերի բնածին  արատների հետևանքով կամ անոթների խնդիրների, ծծմբային խցանով պայմանավորված, ռևմատիկ արթրիտի պատճառով:  Բացառիկ դեպքերում  լսողությունը վերականգնելու համար առաջարկվում է վիրաբուժական միջամտություն:

Մրսածության հետևանքով կարող է լսողական նյարդի բորբոքում առաջանալ, ինչը կարող է ազդել լսողության որակի վրա:

Ականջները  տարբեր պատճառներով կարող են ցավել: Օտիտից բուժվելուց  հետո պետք է ստուգել լսողությունը քիթ-կոկորդ-ականջի մասնագետի մոտ ու  համոզվել, որ  լիարժեք բուժվել եք: Եթե մնացորդային երևույթներ լինեն, ապա բժիշկը կառաջարկի  համապատասխան բուժում: Լսողության խնդիրների դեպքում հնարավոր է` նշանակվեն ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրաներ:

Եթե հայտնի են լսողության վատացման պատճառները, ապա կարելի է  հակաբորբոքային դեղաբույսերով, ընդհանուր  ամրապնդող ազդեցությամբ միջոցներ կիրառել:

Ծծմբական խցանի առկայության դեպքում այն պետք է փորձել Continue reading

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.